شهادت رئیس مکتب شیعه امام جعفر صادق (ع) بر تمامی مسلمانان تسلیت باد...
پيشواى ششم حضرت امام جعفر صادق صلوات الله عليه در 17 ربيع الاول سال 83 هجرت در شهر مدينه منوره دنيا را به ولادت خود منور فرمود. پدرش امام پنجم؛ امام محمد باقر عليه السلام و مادرش فاطمه دختر قاسم بن محمد بن ابى بكر بود. آن امام همام شصت و پنج سال در دنيا عمر كرد و در سال 148 هجرت در 25 ماه رجب رحلت فرمود و در قبرستان تاريخى «بقيع» در مدينه مدفون گرديد، مدت امامت ايشان 34 سال بود.
در زمان حيات آن بزرگوار بنىاميه در حال اضمحلال بود و شاهان آن از جامعه بيخبر و فقط به فكر ابقاء خود بودند، از آن طرف بنىعباس به فكر رسيدن به خلافت بودند و تمام همّ و غمشان بر كوبيدن بنىاميه و روى كار آمدن خود بود و از جريان جامعه بيخبر بودند. اين امر به امام صادق عليه السلام مجال داد كه بدون مزاحم قيام علمى خود را شروع كند و علوم اسلامى را بيان دارد و محدثان و علماى دين را تربيت كند و نويسندگان را به تأليف حديث و درسهاى خود كه در مسجدالنبى تشكيل ميشد وا دارد. اين مقاله تركيبى است از تربيت محدثين و تدوين حديث كه توسط آن بزرگوار انجام شده و جهان اسلامى را با علوم اسلامى پر كرده است.
| مرحوم محقق حلى صاحب شرايع در كتاب معتبر (مقدمه معتبر) فرموده: از جوابها و فرمايشات امام صادق عليه السلام چهار صد كتاب نوشته شد كه آنها را «اصول» ناميدند. |
امام صادق عليه السلام براى اين كار از سه راه وارد شد؛
1- تشكيل جلسات درس كه در مسجد رسول خدا صلّي الله عليه و آله تشكيل ميشد و ورود به آن براى همه، اعم از شيعه و اهل سنّت و غير آنان آزاد بود.
2- تشكيل مجالس خصوصى كه اغلب در منزل آن حضرت انجام ميگرفت و فقط اشخاص خاص در آن شركت ميكردند.
3- تربيت شاگردان بحاث و مُبلغ، امثال هشام بن حكم و مؤمن طاق (ابوجعفر احول) و ديگران كه همه جا تبليغ ميكردند و بدعت گزاران و مدعيان زعامت دينى از دستشان خواب راحت نداشتند.
شيخ مفيد (رحمة الله) كه از علماي شيعه و از اركان فقه و كلام است در كتاب ارشاد مينويسد: «مردم از شهرها به خدمت امام صادق عليه السلام ميآمدند و كسب علم ميكردند، شهرت آن حضرت به همه جا رسيد، از هيچ يك از اهلبيت عليهم السلام مانند آن حضرت از علوم و آثار نقل نشده است.»
ارباب حديث نام راويان موثق را كه از سوى حضرت نقل حديث كردهاند به چهار هزار نفر رساندهاند كه همه با اختلاف آراء و نظراتى كه داشتند از آن حضرت نقل روايت كردهاند، عين عبارت ارشاد چنين است:
«و نقل الناس عنه من العلوم ما سارت به الركبان وانتشر ذكره فى البلدان و لم ينقل عن احد من اهل بيته... ما نقل عنه... ولانقلوا عنه كما نقلوا عن ابى عبدالله(عليه السلام) فان اصحاب الحديث قدجمعوا اسماء الرواة عنه من الثقات على اختلافهم فى الاراء و المقالات فكانوا اربعه الاف رجل.»
ابوالعباس نجاشى در كتاب رجال خود معروف به «رجال النجاشى» در شرح حال حسن بن على بن زياد الوشا، از احمدبن عيساى اشعرى نقل كرده، گويد: «من در طلب علم حديث به كوفه رفتم و در آنجا به خدمت حسن بن على وشا رسيدم كه از اصحاب امام رضا عليه السلام بود، و به او گفتم: كتاب علاء بن زرين و ابان بن عثمان احمر را به من بدهيد تا از روى آنها نسخه بردارى كنم؛ او آن دو كتاب را من داد، گفتم: اجازه روايت نيز بدهيد. فرمود: خدا تو را رحمت كند، چقدر عجله دارى ببر بنويس؛ سپس بيا براى من بخوان تا بشنوم؛ آنگاه اجازه روايت بدهم.
گفتم: بر خودم از پيشامدهاى زمان خاطر جمع نيستم، حالا كتابها را داديد؛ اجازه روايت نيز بدهيد.
حسن بن وشا گفت: عجب! اگر من ميدانستم كه حديث اينگونه مشترى و خواهان دارد، بيشتر از اين جمع ميكردم، من در اين مسجد كوفه 900 (نهصد) شيخ را درك كردهام كه همه ميگفتند: جعفربن محمد به من چنين حديث كرد: «لو علمت ان هذا الحديث يكون له هذا الطلب لاستكثرت منه فانى ادركت فى هذا المسجد تسع مأة شيخ كل يقول حدثنى جعفربن محمد.»
اين همان سخن است كه مرحوم نجاشى در حالات حسن بن على بن زياد وشا تحت شماره (80) در رجال خود نقل كرده و واقعاً انسان از اين قضيه در حيرت ميافتد كه يك نفر 900 راوى را در طول مدت در يك مسجد ببيند كه همه ميگفتند: «حدثنى جعفربن محمد(عليه السلام)» عالم معروف ابوالعباس احمدبن عقده متوفاى 333 هجرى كه زيدى مذهب بود و كتابى نوشته به نام «اسماء الرجال الذين رووا عن الصادق (عليه السلام)» يعنى نامهاى آنان كه از امام صادق عليه السلام حديث روايت كردهاند و در آن كتاب نام چهار هزار نفر را نقل كرده كه همه از آن حضرت حديث نقل كردهاند، متأسفانه اين كتاب مانند كتابهاى ديگر از بين رفته فقط بزرگان از آن ياد كردهاند.
علامه حلّى در قسم دوم رجال خود در باب چهارم فصل همزه در شرح حال ابن عقده گويد: «از جمله كتابهاى او كتاب نامهاى راويانى است كه از امام صادق عليه السلام حديث نقل كردهاند و در آن نام چهار هزار نفر را نقل كرده و هر حديث را كه از آن حضرت نقل كردهاند آورده است.
مرحوم سيدمحسن امين صاحب اعيان الشيعه در كتاب (سيرالائمه، ج4، ص 34) نقل كرده: حافظ بن عقده زيدى در كتاب رجال خود نام چهار هزار راوى موثق و كتابهاى آنها را ذكر كرده كه همه از جعفر بن محمد(عليه السلام) نقل حديث كردهاند.
مرحوم شيخ طوسى در مقدمه رجال شيخ به كتاب ابن عقده اشاره كرده و فرموده: ابن عقده درباره رجال امام صادق عليه السلام آنچه توان داشته به كار برده است و مرحوم محدث قمى در الكنى والالقاب، ج 1، ص 358 در شرح حال ابن عقده از مرحوم شيخ طوسى چنين نقل ميكند: «له كتب... منها اسماء الرجال الذين رووا عن الصادق (عليه السلام) اربعه الاف رجل أخرج فيه لكل رجل الحديث الذى رواه، مات بالكوفه سنة 333 انتهى»؛ يعنى از جمله كتابهاى ابن عقده، كتاب نامهاى راويان امام صادق عليه السلام است كه چهار هزار نفر بودند و حديث هر يك را در آن كتاب آورده است و ابن عقده در سال 333 هجرى در كوفه از دنيا رفته است.